Miguel, yaşlı adamın derbeder halini görünce (parasını ödemeden geçirmek durumunda kaldığı için vicdanına yük olan) çikolatayı adama veriyor. Çikolataya bir çocuk gibi sevinen adam konuşmaya devam ediyor. Şöyle bir diyalog geçiyor.

“Sen sever misin kitap okumayı?”

“Televizyon seyretmeyi, video oyunları oynamayı, akşamları bir alışveriş merkezinde zaman geçirmeyi, spor sahasına gitmeyi, arkadaşlarımla oynamayı tercih ederim. Odamda en az yirmi kitabın durduğu bir kitaplığım bile var.”

“Peki okudun mu onları?”

“Galiba iki buçuk tanesini okudum.”

Bu konuşmanın ardından cebinden bir kitap çıkarır. Amerikalı bir şair olan Walt Whitman’ın “Her Gün Bir Çocuk Çıkardı Yola” adlı şiirinden birkaç mısra okur Miguel’e.

“Her gün dışarı çıkan bir çocuk vardı

Ve baktığı ilk şeyde 

Dönüşüverirdi o nesneye.”

Çocuk, bu mısraların etkisine girerek her gün baktığı ilk şeye dönüşecektir. Neyse ki günün sonunda ailesine kavuşarak evine dönebiliyor. 

Değişimin başladığı pazartesi günü trafik ışıklarında cam silen çocuklardan biri olur. İkinci gün, bir göçmen olan ev yardımcısı Perulu Casilda’nın çocuklarına mektup yazarken kullandığı kalemi olur. Üçüncü gün, babasının hırsızlık yapmaya zorlayarak suça bulaştırdığı, sınıf arkadaşı Mario olur. Dördüncü gün, Yalnız Ağaç Meydanı’nda karşılaştığı bir çocuk olan Afrika olur. Bu çocuk Afrika Kıtası’nın kalbinden Amerika’ya getirilmiştir. Bir yıldır ağzından tek sözcük çıkmamıştır. Meydanın adı gibi yapayalnız bir ağaçtır. Beşinci gün “Akardeon” lakaplı yaşlı öğretmeni Don Alfonso’nun bastonu olur. Altıncı gün ise karşısına sürpriz olarak Derbeder adam çıkar. Miguel adama önceki günler yaşadıklarını anlatır ancak adam birden kaybolur. Miguel, bir derbedere dönüşmüştür. Büyük moral bozukluğu ile bir yere oturur. Cebinden Whitman’ın şiir kitabı çıkar. “Her Gün Bir Çocuk Çıkardı Yola” adlı şiirinin tamamını okur. Başına gelenlerin nedeninin o şiirde yazılanlar olduğunu anlar.

Sokaklarda dolandıktan sonra Miguel’in altı gün önceki haline benzeyen bir çocukla sohbete başlar, derbeder adam kılığındaki Miguel. Bu büyülü dizeleri ona okur.  Kahramanımız, bir sürü değişik hisse kapılsa da yapması gerekeni yaptığından emindir. Ferahlık duygusuyla ve mutlulukla evine döner.

Miguel

Özetten anlaşılacağı gibi, Miguel, kendi gibi şanslı olmayan çocukların bedenine girerek ya da diğer karakterlerin nesnelerine dönüşerek onların bellek, duygu ve düşünceleriyle tanışıyor. Empati yapmanın ötesine geçerek onlar gibi oluyor, bir süreliğine. Onlara dışardan bakmak yerine içinden, onların gözünden bakarak kişileri anlamasını sağlıyor.

Kahramanın Sonsuz Yolculuğu modeline uygun olarak çocuk olarak başladığı macerası, yaşlı ve bilge adam olarak bitiyor. Bir haftanın sonunda çevresindekilerin farkında ve olgunlaşmış bir çocuk oluyor.

Miguel, dış dünyadan ziyade kendi iç dünyasında yaşayan, gözlemci bir karakter. Her gün farklı bir kişiye ya da nesneye dönüşmesi, yeni farkındalıklar kazanarak içsel bir yolculuğa çıkmasını sağlıyor. 

Miguel’in Ebeveynleri

Çocuklarının olgunlaşma yolculuğu sırasında anne ve babanın oldukça dış çeperde kaldığını anlıyoruz. Birer anne ve baba olmanın dışında sanki birer yönetici gibi davranıyorlar. Miguel’deki değişimleri fark eder gibi olsalar da bir anlam veremediklerinden üstten bir bakışla geçiştiriyorlar. Anne ve baba ruhlarını kaybetmiş birer robot gibi, her şeyi otomatiğe bağlamış gibi yaşıyorlar ve Miguel’in iç dünyasından habersizler.

Derbeder Yaşlı Adam

Bu yaşlı adam, Joseph Campbell’ın düzenbaz kahraman arketipi. Mitolojideki Loki ya da Jack Sparrow gibi bir karakter. Düzenbaz karakter, sık sık kuralları yıkan, mizah yoluyla veya aldatmacayla hikâyeye dinamizm katan, bazen zararlı bazen de faydalı olan karakterdir.  Hikâyeye komik bir unsur katar, statükoyu sarsar, beklenmedik çözümler sunar veya kahramanı bir sonraki adıma iter. Miguel’in bir haftadaki değişiminin ve dönüşümün baş mimarıdır.  Bu itişlerin sonunda Miguel o adama dönüşüyor. Bu karakter aynı zamanda yaşlı bilge veya mentor arketipi diyebiliriz. Kitabın sonunda aynı dönüşümü başka bir çocuğa yaşatma çabası zorunlu olarak üstlendiği rolün devamı. Çünkü her çocuk dönüşerek büyür.

Anlatım

Yazar, süslü cümlelerden kaçınarak doğrudan duyguya odaklanıyor. Bu da hikâyeyi akıcı kılıyor. Büyüklerin dünyasında küçük bir çocuk olmanın zor ama bir o kadar da büyülü olabileceğini gösteriyor.

Walt Whitman’ın Şiiri

Walt Whitman, 1812-1892 yılları arasında yaşamış bir Amerikalı şair. Amerikan Edebiyatına serbest vezini getiren önemli bir yazar, şair ve gazeteci. Romanda, “Her Gün Bir Çocuk Çıkardı Yola” şiirinden birkaç mısra okuyoruz. Şiirin tamamını okuduğumuzda;

Miguel'in neden bu kadar gözlemci ve çevresine karşı duyarlı olduğu daha iyi anlaşılıyor. Çocukluk, dünyanın ruhumuza sızdığı korumasız ve büyülü pencere gibi.

Whitman’ın şiirinde çocuk bir nesneye bakmıyor, o nesneye dönüşüyor. Miguel için de durum benzer; o çevresindekileri fark ediyor. Okura ve Miguel'e, dünyayı bir yabancı gibi izlemek yerine, dünyanın bir parçası olmayı öğütlüyor.

Şiirdeki "Her gün bir çocuk çıkardı yola" ifadesi, yaşam yolculuğu temasıyla örtüşüyor. Miguel'in her gün dışarı çıkması, aslında kendi iç dünyasını genişletme çabasıdır. Whitman burada şunu demek istiyor: "Sen, bugüne dek gördüğün, dokunduğun ve hissettiğin her şeysin."

Whitman şiirinde sadece güzel şeyleri değil, zor ve sert gerçekleri de sayar. Miguel'in anlaması gereken budur. Hayatı anlamak, sadece neşeyi değil, hüznü ve adaletsizliği de o yolculuğun heybesine koyabilmektir. Kitap, Miguel üzerinden bize şunu fısıldar: Gördüğün her şey senin bir parçan oluyorsa, neye baktığına ve onu nasıl içine aldığına dikkat et.

Bu şiir, Miguel ve okur için bir pusula görevi görüyor. Dünyayı sadece seyredilecek bir manzara değil, içine karışılacak bir nehir gibi görmemiz gerektiğini anlatıyor.

“Yaşam bir yolculuktur” felsefesiyle baktığımızda Miguel'in kitaptaki sessiz ve gözlemci tavrı anlam kazanıyor. Miguel'in o sessizliği; şiirdeki gibi farkındalıkla elde ettiği bilgiyi içine alma ve dönüşme eylemi.

Kitabın resimleyeni Javier Zabala, derbeder yaşlı adamı Walt Whitman’dan esinlenerek çizmiş ve böylelikle ona hoş bir selam göndermiş. İspanyolcadan çeviren Saliha Nilüfer bir teşekkürü hak ediyor. Ana dilimizde okumuş gibi rahat ve akıcıydı metin.  İletişim Yayınları Çocuk kitapları serisinden. 

Eşitsiz bir toplumdaki çelişkileri ortaya koyan “Miguel” romanını okumanız ve okutmanız dileğimizle…

Kitapla ilgili detaylı bilgi için bağlantı linki: https://iletisim.com.tr/kitap/miguel/8677

Alfredo Gómez Cerdá; Miguel. Res. Javier Zabala, Çev. Saliha Nilüfer; İletişim Yayınları, 2024 (11.bs), 128s.

Hedef Kitle:  Çocuk 

Açık Kürsü'de yayımlanan içerikler, doğrudan yazarın kendi sorumluluğundadır.

Eksi 18 Edebiyat Topluluğu'nun görüşlerini yansıtmayabilir.